Veiligheid is één van de basis voorwaarden van een goede gymles. Toch ontbreekt het aan een breed gedragen standaard. Gezond verstand en het aanwezige materiaal zijn vaak leidend in keuzes.
Als leerkracht ben je natuurlijk verantwoordelijk voor de veiligheid in jouw gymles. Naast opleiding en ervaring zorgt de kennis van jouw locatie en leerlingen ervoor dat jij de beste inschatting kan maken. Dit kan blessures nooit helemaal voorkomen. Maar minimaliseert wel het risico!
De rol van Lessenplan
Hoewel veel leerlingen gymles krijgen vanuit ons lesaanbod, zijn er een heleboel zaken waar wij geen zicht op hebben.
Denk aan de kwaliteit, positie en aanwezigheid van materiaal. De achtergrond, het vaardigheidsniveau en energielevel van de leerlingen. Routines en instructie van de les, enzovoort.
Dit maakt dat je als leerkracht altijd een bepalende rol blijft houden in de veiligheid van een les. Maar wat mag je dan verwachten van een methode of hulpmiddel?
- Een verantwoorde en veilige beveiliging en opstelling (hierover later meer)
- Voldoende differentiatiemogelijkheden om op het eigen niveau te kunnen bewegen
- Tips voor een veilige techniek, opstelling, instructie
- Video’s over hulpverlening
- En een ruim aanbod aan alternatieve activiteiten per beweegthema
Ons proces voor de beveiliging van een opstelling
Een kijkje achter de schermen: binnen Lessenplan zijn er interne richtlijnen opgesteld voor de beveiliging van activiteiten. Deze omschrijft allereerst een standaard beveiliging voor de verschillende toestellen en situaties.
Hierop volgt een verdieping die kijkt naar alternatief gebruik en risico verhogende factoren. Denk bijvoorbeeld aan een wedstrijdelement of nevenopdracht. Zo kan het zijn dat de standaard beveiliging verhoogd moet worden.
Al onze lessen worden getoetst aan de hand van deze criteria. En de criteria zelf? Die worden jaarlijks opnieuw geëvalueerd. Dit doen we niet alleen zelf. Ook met andere partijen in het bewegingsonderwijs spreken we deze door!
Tips voor een veilige gymles
De basis van die richtlijnen is vooral van toepassing op opstelling en materiaal. Toch zijn er daarbuiten ook tips die jouw gymles veiliger maken. Tips die wij ook zoveel mogelijk integreren binnen onze lessen. Bijvoorbeeld bij aandachtspunten of met een instructievideo.
Tip 1: werk met herkenbare markeringen.
Door klein materiaal te koppelen aan een regel, maak je dit visueel. En door altijd hetzelfde materiaal daarvoor te gebruiken, blijft dit herkenbaar. Zelfs als een leerling even niet oplet tijdens de uitleg.
Bijvoorbeeld: een oranje lintje heeft bij al onze kleuterlessen dezelfde betekenis. Is jouw voorganger hier voorbij? Dan pas mag jij starten.
Tip 2: geen woorden maar daden!
Wil je niet dat bepaald materiaal wordt gebruikt? Benoem het dan niet alleen, zorg dat het onmogelijk is. Een trampoline heeft altijd aantrekkingskracht. Wil je niet dat deze wordt gebruikt? Zet hem dan op de zijkant.
Wil je dat er altijd één touw vrij is tussen twee zwaaisituaties? Knoop dit touw dan hoog op. Zo zorg je ervoor dat deze ook echt niet wordt gebruikt.
Tip 3: wees je bewust van oneigenlijk gebruik van materiaal.
Natuurlijk is creativiteit leuk. Het is zelfs een bepalend onderdeel van ons vak! Zie je online een gave les? Of heb je iets nieuws bedacht? Vraag je dan altijd af of de inzet van materiaal dicht genoeg bij zijn doel blijft.
Gebruik je materiaal op een manier waarop dit niet bedoeld is? Dan hoeft dat geen probleem op te leveren. De vraag is altijd of het risico toeneemt. Zo is een dikke mat prima te gebruiken als doel voor een voetbalspel. Maar klim je op een dikke mat die is opgehangen aan z’n lussen? Dan kan je je afvragen of de lussen gemaakt zijn voor die belasting.
Een voorbeeld:
Een bekend voorbeeld is het schommelschip. In deze foto opgebouwd in de touwen.
Niet elke ophangconstructie is berekend op de belasting die dit grote schommelende vlak met zich meebrengt. Zeker wanneer dit ook nog eens tegen de zwaairichting in beweegt.
Deze overbelasting kan materiaal sneller doen slijten of beschadigen. Waardoor dit het onverwachts kan begeven.
Let op: oneigenlijk gebruik wordt gezien als een bewuste keuze van de lesgever. Jij bent dus verantwoordelijk. Denk daarom goed na over de risico’s van de situatie!
Tip 4: keuring materiaal
Waarschijnlijk wordt ook jullie sporthal jaarlijks gecontroleerd door de leverancier. Belangrijk om de kans op ongevallen te verkleinen. Maar materiaal gaat natuurlijk niet precies bij die controle stuk. Kijk daarom ook zelf kritisch naar de staat van het materiaal. Zijn er gebreken? Wees dan kritisch op de inzet hiervan.
Een dikke mat met schade kan een prima doel blijven voor voetbal. Maar is uitgesloten als landings- of afzetplaats!